Máy tính bị sai ngày giờ sau mỗi lần tắt máy là lỗi khá quen thuộc, nhất là với máy để bàn đã dùng nhiều năm. Nhiều người thường nghĩ lỗi này đến từ Windows, mạng internet hoặc phần mềm đồng bộ thời gian. Thực tế, nếu bạn đã chỉnh lại giờ nhiều lần nhưng máy vẫn bị sai sau khi rút điện, nguyên nhân rất có thể nằm ở pin CMOS trên mainboard.
Pin CMOS là một linh kiện nhỏ, giá không cao nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến việc lưu một số thiết lập cơ bản của BIOS. Khi pin yếu hoặc hết, máy tính có thể bị mất ngày giờ, reset cấu hình BIOS, báo lỗi khi khởi động hoặc yêu cầu người dùng thiết lập lại thông tin hệ thống.
Nội dung bài viết ☛
Dấu hiệu máy tính có thể bị yếu pin CMOS
Không phải cứ máy tính sai ngày giờ là chắc chắn do pin CMOS, nhưng nếu gặp các dấu hiệu dưới đây thì bạn nên kiểm tra linh kiện này đầu tiên.
Dấu hiệu phổ biến nhất là máy tính tự sai ngày, sai giờ sau khi tắt nguồn hoàn toàn. Ví dụ hôm nay bạn chỉnh đúng thời gian, nhưng hôm sau bật máy lên lại thấy ngày giờ trở về một mốc rất cũ. Nếu máy tính vẫn kết nối internet, Windows có thể tự đồng bộ lại giờ sau vài phút, khiến nhiều người không phát hiện lỗi ngay từ đầu.
Một dấu hiệu khác là BIOS bị reset cấu hình. Máy có thể quên thứ tự boot, mất thiết lập ổ cứng, tắt các tùy chọn đã bật trước đó hoặc hiện thông báo yêu cầu nhấn phím để vào BIOS. Một số mainboard còn hiển thị lỗi như “CMOS checksum error”, “CMOS battery low” hoặc thông báo tương tự khi khởi động.
Với máy tính để bàn dùng lâu năm, nhất là máy văn phòng, máy kế toán, máy bán hàng hoặc máy ít khi được vệ sinh, tình trạng pin CMOS yếu khá dễ gặp. Pin có thể dùng trong nhiều năm, nhưng sau một thời gian dài, điện áp giảm dần và không còn đủ để giữ thiết lập khi máy bị ngắt nguồn.
Pin CMOS là gì và thường dùng loại pin nào?
Pin CMOS là viên pin nhỏ nằm trên mainboard, thường có hình tròn dẹt giống đồng xu. Nhiệm vụ của nó là cấp nguồn duy trì cho bộ nhớ CMOS, nơi lưu một số thiết lập cơ bản của BIOS như ngày giờ hệ thống, thứ tự khởi động, một số cấu hình phần cứng và thông tin cần thiết khi máy chưa được cấp nguồn chính.
Phần lớn máy tính để bàn sử dụng pin cúc áo lithium 3V, trong đó mã phổ biến nhất là CR2032. Khi cần thay, bạn nên quan sát kỹ mã ghi trên viên pin cũ hoặc tra tài liệu mainboard để tránh mua nhầm. Nếu thiết bị sử dụng đúng mã CR2032, người dùng có thể tham khảo pin CR2032 Energizer cho mainboard máy tính của bạn chạy ổn định và bền bỉ thời gian dài.
Điểm cần lưu ý là không nên chỉ nhìn kích thước bằng mắt rồi mua đại một viên pin cúc áo bất kỳ. Một số mã pin có đường kính hoặc độ dày gần giống nhau, nhưng thông số không hoàn toàn giống. Với máy tính, CR2032 là mã rất phổ biến, tuy nhiên vẫn nên kiểm tra lại trước khi thay.
Khi nào nên thay pin CMOS?
Bạn nên nghĩ đến việc thay pin CMOS khi máy tính đã sử dụng nhiều năm và bắt đầu xuất hiện tình trạng sai giờ lặp lại. Nếu chỉ sai giờ một lần do Windows chưa đồng bộ thời gian, chưa thể kết luận pin CMOS yếu. Nhưng nếu cứ tắt máy, rút nguồn rồi bật lại là ngày giờ lại sai, khả năng cao pin đã không còn đủ điện.
Một trường hợp khác là máy thường xuyên báo lỗi liên quan đến CMOS hoặc BIOS khi khởi động. Lỗi này có thể đi kèm việc máy yêu cầu bạn nhấn F1, F2, Del hoặc một phím khác để tiếp tục. Với máy dùng ổ cứng cũ, nhiều ổ lưu trữ hoặc có thiết lập boot riêng, việc BIOS bị reset liên tục sẽ gây khá nhiều phiền phức.
Nếu bạn đang dùng máy tính trong môi trường công việc cần thời gian chính xác, chẳng hạn phần mềm kế toán, bán hàng, chấm công, camera hoặc đồng bộ dữ liệu, pin CMOS yếu cũng nên được xử lý sớm. Sai ngày giờ hệ thống có thể khiến phần mềm báo lỗi chứng chỉ, lỗi đăng nhập, lỗi đồng bộ hoặc lưu dữ liệu sai thời điểm.
Cách kiểm tra và thay pin CMOS cơ bản
Trước khi mở thùng máy, hãy tắt máy hoàn toàn, rút dây nguồn và chờ một lúc để đảm bảo an toàn. Với laptop, việc thay pin CMOS có thể phức tạp hơn vì mỗi dòng máy có cách bố trí khác nhau, nên nếu không quen tháo máy, bạn nên nhờ kỹ thuật viên hỗ trợ.
Với máy tính để bàn, pin CMOS thường nằm trên mainboard, có dạng viên tròn màu bạc. Bạn có thể quan sát vị trí pin, ghi nhớ chiều lắp rồi nhẹ nhàng tháo ra khỏi khe giữ. Không nên dùng lực quá mạnh vì có thể làm gãy ngàm hoặc ảnh hưởng đến linh kiện xung quanh.
Sau khi tháo pin cũ, hãy kiểm tra mã pin được in trên bề mặt. Nếu là CR2032, hãy thay bằng đúng mã tương ứng. Khi lắp pin mới, cần đặt đúng chiều cực, thường mặt có ký hiệu “+” hướng lên trên. Sau khi lắp xong, bật máy vào BIOS để chỉnh lại ngày giờ, kiểm tra thứ tự boot nếu cần, sau đó lưu cấu hình và khởi động lại.
Một cách kiểm tra kỹ hơn là dùng đồng hồ vạn năng để đo điện áp viên pin cũ. Nếu điện áp giảm quá nhiều so với mức danh định 3V, pin đã yếu và nên thay. Tuy nhiên, với người dùng phổ thông, chỉ cần dựa vào dấu hiệu sai giờ lặp lại và thời gian sử dụng máy cũng đã đủ để quyết định thay pin trong nhiều trường hợp.
Một số dụng cụ nên có khi tự kiểm tra phần cứng
Nếu thường xuyên tự vệ sinh hoặc kiểm tra máy tính tại nhà, bạn nên chuẩn bị một vài dụng cụ cơ bản như tua vít nhỏ, chổi mềm, khăn khô, bình xịt bụi và đèn pin mini. Những dụng cụ này giúp việc mở thùng máy, quan sát mainboard và vệ sinh khu vực quanh linh kiện dễ dàng hơn.
Với người hay kiểm tra adapter, dây nguồn, nguồn phụ hoặc các thiết bị điện tử nhỏ, đồng hồ vạn năng cũng là món đồ hữu ích. Một số mẫu đồng hồ vạn năng sử dụng pin vuông 9V, vì vậy khi thay pin cần xem đúng chuẩn 522, 6LR61 hoặc 6F22; có thể chọn pin 9v Energizer 522 nếu thiết bị yêu cầu pin 9V kiềm dùng một lần.
Dù vậy, nếu bạn không quen đo điện hoặc không chắc thao tác, không nên tự kiểm tra sâu vào bộ nguồn máy tính. Bộ nguồn có thể còn điện tích sau khi rút dây, thao tác sai có thể gây nguy hiểm. Với các lỗi liên quan đến nguồn, chập chờn, máy tự tắt hoặc có mùi khét, nên mang máy đến nơi sửa chữa uy tín.
Lưu ý an toàn khi thay pin CMOS
Khi thay pin CMOS, điều quan trọng nhất là tắt máy và rút nguồn trước khi thao tác. Không nên thay pin khi máy vẫn đang hoạt động hoặc dây nguồn vẫn cắm vào ổ điện. Ngoài ra, tránh để tay ướt, tránh đặt máy ở nơi ẩm và không để vật kim loại rơi vào mainboard.
Bạn cũng không nên dùng sai loại pin hoặc cố lắp một viên pin không đúng kích thước. Nếu pin không khớp khe giữ, không nên ép mạnh. Với pin cũ, không vứt lẫn vào nơi có nhiệt độ cao hoặc gần nguồn lửa. Tốt nhất nên gom pin đã qua sử dụng và xử lý theo hướng dẫn thu gom pin nếu có điều kiện.
Sau khi thay pin, máy có thể yêu cầu thiết lập lại BIOS. Đây là hiện tượng bình thường. Bạn chỉ cần chỉnh lại ngày giờ, kiểm tra ổ boot chính và lưu cấu hình. Nếu sau khi thay pin mới mà máy vẫn sai giờ, cần kiểm tra thêm phần đồng bộ thời gian trong Windows, mainboard hoặc các lỗi phần cứng khác.
